İZMİR FUARI’NIN FİKİR BABASI: KARŞIYAKALI SUAD YURDKORU

Suad Yurdkoru (1904-1978), Karşıyaka’nın ve İttihat ve Terakki’nin değerli isimlerinden olan Muşkaraların akrabasıdır. İttihat ve Terakki eski merkezi umumisi azalarından Küçük Talat Muşkara Suad Bey’in dayısıdır. 1923’de Bayraklı İttihadı Spor Kulübü’nü kuranlar arasında yer almış, Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı ve Türk Spor Kurumu zamanlarında on sekiz sene görev almıştır. Suad Bey, ayrıca Yeni Asır gazetesi spor muhabirliği ve İzmir Futbol Heyeti Reisi olarak da hizmet vermiştir. Anadolu, Ege Ekspres ve çeşitli Anakara ve İstanbul gazete ve mecmualarında pek çok konuda yazı kaleme almıştır.(1)

Karşıyaka Spor Kulübü ve Suad Yurtkoru

Suad Yurdkoru, Karşıyaka Spor Kulübü’müzün eski başkanlarındandır. K.S.K.ye divan heyeti üyeliği, umumi kâtiplik, muhasip veznedarlık, azalık gibi pek çok hizmetlerde bulunmuş önemli bir şahsiyettir.(2)

K.S.K. Sporcusu Suad Yurdkoru

İzmir’de deniz sporları denilince başı Karşıyaka çekmekteydi. İzmir’in ilk iki şarpisi de güzel Karşıyaka’da yelken açmıştı. Bu şarpileri ise bir dönem Türkiye Cumhuriyeti’nin Milli Savunma Bakanı olan aynı zamanda Karşıyaka Spor Kulübü başkanlarından Avukat Münir Birsel ve Tahir Amcamızı kulübe ilk kaydeden kişi olan Refik Çullu beyler çıkartmıştı.(3)

Spora yakın ilgi duyan Suad Bey otuzlu yıllarda kardeşi Fuat Yurdkoru ile dayıları Karşıyakalı Küçük Talat (Telat) Muşkara’nın aldığı şarpiyi bile kullanmışlardı. Hatta sonra bu şarpiyi sonra Küçük Talat Karşıyaka Spor Kulübü’ne hediye etmişti. Suad Bey’in bu şarpiyi kullanması konusunda Turan Muşkara hatıralarında heyecanla bahsetmektedir:

“(...)Bizim şarpiyi Suad Ağabeyim (Yurdkoru) kullanırdı. Mahalli yarışlar İzmirlileri denize daha da yaklaştırmıştı. Yapılan teşebbüsler sonucu Türkiye Yelken Birinciliği İzmir’e alınmıştı. Çok renkli bir olay olan şarpi yarışları Türkiye boyutuna erişince heyecan da doruğa çıkmıştı. Bizim de şarpimizin olması ve K.S.K. adına şarpiyi ağabeyimin kullanması ailemizi de haliyle Barbaros’un torunları yapmıştı adeta".(4)

Her Şey İzmir Futbolu İçin

Suad Yurdkoru, İzmir futbolunun İstanbul futbolunun gerisine düşmemesi için büyük hizmetlerde bulunmuştur. İdaresi devrinde İzmir’de yetişmiş olan yetenekli futbolcuların İstanbul takımlarına aktarılmasının önüne geçmeye çalışmıştır. Dönemin beş büyük İzmir takımının stat/saha sorunlarının ortadan kaldırılması, antrenman sahası ve kulüp binalarına kavuşmaları için de adımlar atmıştır. Karşıyaka sahasının alınmasında (Karşıyaka Spor Kulübü Başkanı) ve burada kapalı spor salonu ile kulüp binası kurulmasında, Göztepe sahasının istimlâk ettirilmesinde, Eşrefpaşa’daki İzmirspor sahasına stat, kapalı spor salonu ve kulüp binası yapılmasında, Alsancak sahası için eski mezarlıktan bir kısım arazi alınmasında, bölge idarecilerini ve Ankara’daki idareci arkadaşlarını ikna ederek ve gereken mali imkânları hazırlatarak etkili olmuştur. Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı, Türk Spor Kurumu ve Beden

Terbiyesi Teşkilatı’nın tüm kanun, nizamname ve talimatnamelerinin hazırlanmasında geniş büyük katkıları olmuştur.(5)

İzmir Kültürpark’ın/Fuarın Fikir Babası Karşıyakalı Suad Yurdkoru

Türkiye’nin en köklü ve kapsamlı ve tanınmış fuarı olan İzmir Enternasyonal Fuarının düzenlendiği Kültürpark alanı, 360.000 metrekarelik yeşillendirilmiş bir alanda kurulmuştur.(6) Kültürpark ve Fuarın özdeşlemesi sebebiyle, bu park kısaca ‘Fuar' olarak da anılmaktadır.

İzmir Enternasyonal Fuarı’nın tarihi Cumhuriyet öncesinde düzenlenen İzmir İktisat Kongresi’ne kadar uzanmaktadır. İzmir İktisat Kongresi Sergisi’nden sonra ilk sergi, 1927’de “9 Eylül Sergisi” adı altında açılmıştır. İkinci 9 Eylül Sergisi ise 1928’de açılmıştır. 1933, 1934, 1935 yıllarındaysa “9 Eylül Panayırları” düzenlenmiştir. Ancak gittikçe artan katılım, sergi salonlarının yetersiz kalması, sergi ve panayırların daha geniş iktisadi ilişkiler için yetersizliği gibi nedenler uluslararası bir fuarı gerekli kılmıştır.(7)

Suad Yurdkoru’nun Rusya Seyahati ve Kültürpark’ın Kuruluşu

Suad Yurtkoru’nun Kültürpark fikrinin oluşumuna neden olan Rusya Seyahati konusu önem taşımaktadır. 1933 Haziran’ında Türk Halkevi sporcuları İstanbul’dan hareketle Odesa’ya (SSCB’ye) düzenlenecek olan bir spor organizasyonuna katılmak üzere hareket etmiştir. Heyet, Rusya’da stadyumda Türkçe olarak “Dost Türkiye’nin Sporcularına Sevgilerimizle” yazılı pankartla bile karşılanacaktır. 46 gün sürecek bu seyahatte heyet içerisinde idareci sıfatıyla İzmir Futbol Heyeti Fahri Reisi ve Yeni Asır Gazetesi Spor Muhabiri olarak Suad Yurdkoru da katılmıştır. 15 Temmuz 1933 tarihinden sonra gezi dâhilinde gördüğü Moskova Kültürpark’ı kendisini çok etkilemiştir. Atatürk ve İnönü devirlerinde (1931-1941) İzmir'in Efsane Belediye Başkanı olan Dr. Behçet Uz’a, Rusya Seyahati’nden ve Moskova Kültürpark’ından söz etmiştir. Böylece Kültürpark fikri doğmuştur.

Türk heyetinin başındaki Suad Yurdkoru’nun 16 Ocak 1975 tarihinde notlar düşerek ve altına imza atarak İzmir Milli Kütüphanesi’ne vermiş olduğu “Rusya Seyahati” adlı albümdeki (8) şu notları önem taşımaktadır:

“İzmir Kültürparkı’nın Kurulmasına Yol Açan Rusya Seyahati

Türkiye (Halkevleri) Sporcuları Rusya’da Temmuz-Ağustos 1933

İzmir’den Katılanlar:

-Suad Yurdkoru (İzmir Futbol Heyeti Reisi, sonra İzmir Belediye Reis Muavini)

-Vehap (Altay)

-Şükrü (Altay)

-Fuat (Göztepe)

-Sait (Altınordu)

-İhsan (İzmirspor)

Bu seyahatte Moskova Kültürparkı’nı gezen Suad Yurdkoru bu parkın bir (kuruluş broşürünü) almış, bir yıl sonra İzmir Belediye Reis Muavini olunca, İzmirde de bir Kültürpark kurulmasını teklif etmişti...

16.1.1975 Suad Yurdkoru”

Suad Bey, 1934 yılı Mayıs ayında hazırladığı raporu Belediye Başkanı Behçet Uz’a iletmiş ve kendisinden olumlu bir tepki almıştır. Behçet Uz, Suad Bey’in önerisi üzerine Moskova ve pek çok başka ülkeye inceleme gezisi düzenlemiş, büyük parkları gözlemlemiş ve park fikrini fuar ile birleştirmiştir. Uz, Kültürpark projesini geliştirmiştir. İzmir Yangını alanının üçte ikisine fuarın düzenleneceği Kültürpark kurulacak, fuar alanına giden yollar da imar edilecektir. Yangın alanını molozlardan temizlemekse iki yıl sürmüştür. Tüm çalışmaları yürütmek amacıyla bir komite kurulmuştur. Bu komitede Komite Başkanı Dr. Behçet Uz olmuş, Hesap İşleri Reşat Leblebicioğlu’na, Fen İşleri Cahit Çeçen’e, Teşhir ve İktisat İşleri Rahmi Zallak’a, Propaganda İşleri ise Suad Yurdkoru ile Ticaret Odası Umumi Kâtibi Mehmet Ali Eten’e verilmiştir. Neticede Kültürpark alanının düzenleme çalışmaları, dönemin Belediye Başkanı Dr. Behçet Salih Uz'un ve yardımcısı Suad Yurdkoru'nun yönetiminde olağanüstü çabalarla, proje aşamasında da dönemin Moskova Belediye Başkanı Bulganin tarafından görevlendirilen mimarların tasarımı çerçevesinde yürütülmüştür. Şehrin oksijen deposu ve kültür, ticaret mekânı olacak Kültürpark’ın, 1 Ocak 1936 tarihinde temeli atılmış ve Arsıulusal İzmir Fuarı ile birlikte, 1 Eylül 1936’da Başbakan İsmet İnönü tarafından açılmıştır.(9)

İzmir'i güzelleştirerek Türkiye Cumhuriyeti'nin modernleşme sürecinde İzmir özelinde önemli adımlar atan Suad ve Behçet beyler hakkında 70 Yıllık Sevda İzmir Fuarı adlı çalışmada ifade edildiği gibi: “Bu fikir İzmir’in büyük evladı Merhum Suad Yurdkoru’nun idealist ve vatansever düşünce dünyasının eseridir. Uygulayıcısı ve gelecek nesillere emanet edicisi ise İzmir’in unutulmaz Belediye Başkanı Dr. Behçet Uz’dur”. (10)

Cumhuriyet’in kurucu babaları “Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” bir nesil yetiştirebilmek için var güçleri ile mücadele etmişler, Türk vatanı ve Türk milletinin istikbali için o zor dönemlerde bile en iyisini yapmaya çalışmışlardır.

Suad Yurdkoru’nun Diğer Faaliyetleri

1960 yılında Selçuk (Kaptanoğlu) Yaşar Bey’in girişimleriyle “Karşıyaka Spor Kulübü Nizamnamesi” yayınlanmıştır. Bu tüzüğün “Nizamname Komitesi”nde ise Tahir Türetken, Osman Aydemir, Behiç Barhan, Sedat Sayın beyler ile birlikte Suad Yurdkoru da bulunmuştur.

Suad Bey, Beden Terbiyesi Merkez İstişare Kurulu(11) ve Beden Terbiyesi Umum Müdürlüğü Milli Olimpiyat Komitesi azalığı da yapmıştır.(12)

Türkiye’de turizmin öncülerinden olan “Ege Turizm Cemiyeti Başkanlığı”nı (13) yapan Suad Yurdkoru, 1941 yılında “İzmir Şehri Rehberi 1941” adlı bir çalışma yayınlamıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaysa turizmin geleceğini görmüştür ancak bu durumu kimseye anlatamamıştır. Herkes “Şimdi Bunun Sırası mı” cevabını verdiği için 1948’de yayınladığı “Turizm önerileri” başlıklı broşürün adını da “Bunun Sırası mı” koymuştur.(14)

Ömrünü Karşıyaka'ya, Karşıyaka Spor Kulübü'ne, İzmir’e, spora, turizme adamış olan Suad Yurdkoru, 30 Mart 1978 yılında hayata gözlerini yummuştur.

Ruhu şad olsun...

Dipnotlar

  1. 70 Yıllık Sevda İzmir Fuarı, Derleme: Yaşar Aksoy ve Neşe Yurdkoru Özgünel, İBB, İzmir, Ağustos 2001.
  2. Karşıyaka Spor Kulübü Karar Defterleri.
  3. Ayrıca konusu gelmişken yazalım Karşıyaka’da ilk resmi yarışlara katılanlar Refik Çullu, Münir Birsel, Arif Erzeybek ve Sadi İplikçi’dir. Refik Çullu ve Kazım Saloğur ikilisi 1934 yılında Türkiye şampiyonasını kazanmışlardır. Yaşar Aksoy, Karşıyaka ve Kaf Sin Kaf Tarihi, HİSDAŞ Yay., İzmir, 1988, s.224, 226.
  4. Turan Muşkara, İzmir ve Karşıyaka Anıları “Hayal Olan O Güzel Günler”, Yayına Hazırlayan: Ahmet Mehmetefendioğlu, Hazırlık ve Baskı Tükelmat A.Ş., İzmir, 1998, s.7.
  5. 70 Yıllık Sevda İzmir Fuarı, Derleme: Yaşar Aksoy ve Neşe Yurdkoru Özgünel, İBB, İzmir, Ağustos 2001.
  6. Sonradan 420.000 m2 alana yükseltilen Kültürpark’ın beş ayrı giriş kapısı bulunmaktadır, bu kapılar; “Montrö Kapısı, Lozan Kapısı, 26 Ağustos Kapısı, Cumhuriyet Kapısı ve 9 Eylül Kapısıdır”. Kültürpark içerisinde ise çeşitli fuar alanları, göl gazinosu, lunapark, hayvanat bahçesi, botanik bahçesi, İzmir-Sanat Kültür Merkezi, İsmet İnönü Sanat Merkezi, Fuar Açık Hava Tiyatrosu, İZFAŞ binası, Paraşüt kulesi, çeşitli spor tesisleri bulunmaktadır.
  7. Milliyet, 14 Ağustos 1983, s.14.
  8. İzmir Milli Kütüphanesi’nde bulunan 79/140920/156/49 no’lu albüm. Bu albümü benimle paylaşan Kütüphanenin değerli çalışanı Fuat Çalışkan ağabeyime teşekkür ediyorum.

9.https://www.kulturparkizmir.org/tr/Kurulu%C5%9F%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC/21/50?sayfa=2

  1. 70 Yıllık Sevda İzmir Fuarı, Derleme: Yaşar Aksoy ve Neşe Yurdkoru Özgünel, İBB, İzmir, Ağustos 2001. Suad Yurtkoru Yeni Asır gazetesinde kaleme aldığı pek çok yazısında da Kültürpark’ın kuruluşu konusunda Behçet Uz’un hakkını teslim etmiştir.
  2. Milliyet, 24 Eylül 1952, s.6.
  3. Milliyet, 10 Ağustos 1956, s.6.
  4. Milliyet, 20 Şubat 1951, s.5.
  5. Hasan Pulur, “Çelik Bey Rahat Durmaz”, Milliyet, 8 Mayıs 1997, s.3